Гэхдээ яг энэ янзаараа бол тун удахгүй эмгэнэлтэйгээр уусан алга болж Өвөр Монголын эмгэнэлт түүхийг давтаж мэдэхээр байгаад миний бие маш их санаа зовж байна. Энэ байдлаас яаж гарах вэ? Хамгийн түрүүнд хийх ажил бол...
1. Хятад Монгол 2-ын хооронд зорчдог одооны замбараагүй байдлыг халж Визтэй зорчдог болгох

2. Цагаачлалын болон гадаадын иргэдийн асуудлыг хариуцсан тусгай томоохон байгууллага байгуулах, энэ байгууллага нь тагнуулын газартай маш уялдаа холбоотой ажиллаж байх.

Соёмбын голд байдаг, бидний эх орноо нүд цавчилгүй хамгаалж байгаа эр, эм хоёр загас гэж тайлбарладаг дүрсийг дэлхий нийтэд янь инь-ий тэмдэг гэж нэрлэдэг юм байна. Энэ тэмдэг нь Хятадад Күнзийн сургаальтай бараг нэгэн зэрэг үүссэн Даогийн сургаалийн бэлгэ тэмдэг юм байна. Даосизмд  хүчтэй, хүчгүй, халуун хүйтэн, өдөр, шөнө, өмнөд, хойд,  эр ба эмийн нэгдлийг энэ тэмдгээр дүрсэлдэг ажээ. Янь инь тэмдгийг толинд харахад түүнийг хоёр хэсэгт хуваасан нумын эргэлт нь эсрэг чигт чиглэн харагддаг.

Хэрэв Өндөр гэгээн манай одоогийн сүлдийг харвал баярлахаасаа илүү гайхах байх. Учир нь Монголын төрийн сүлд, далбаа хоёрын аль алин дээр нь  өөрийнх нь зохиосон цагаан толгойн “төгсөв” гэсэн тэмдэг байж байдаг. Чухам юу төгсөж байгаа хэрэг вэ. Төрийн бэлгэ тэмдэг нь Монголын өнө мөнхийн билэгдэл баймаар.

Сайн ярих юм бол манай чингис хаан одоогийн төвд,　бидний мэдэх шарын шашины голомт тэр үеийн Тангууд аймгийг　дайлаар мордож яваад өөд болсийшдээ."Хэзээ нэгэн цагт тангууд улс　монголыг мөхөөнө" гэж Чингис хаан хэлсэн. Энэ үг нь ч гэсэн биелэлээ олж нээрээ л монголчуудыг мөхөөсөн дөө хөөрхий. 17-р зуунд монголчууд бараг 5 сая хүнтэй, Нийслэл нь бээжинд байсийшдээ.

Тэр үед яг манж улс гарч, Манжийн хаан Монголчуудыг яаж мөхөөх　вэ гэж удаан бодсоны эцэст Төвдөөс нэг лам авчирч монголын бүх эрчүүдийг лам болгоод "Та нар эхнэр авч болохгүй, үсээ ургуулж болохгүй," тэгж ч болохгүй ингэж ч болохгүй баахан ном сургасан байгаа юм.　Ингээд хөөрхий үе удамшсан дайнч гүрэн сүсэг биширэлд гүнзгий автсанаар эрчүүдийнх нь дийлэнх мурий захтай дээл өмсөж мал ч хөнгөлж чадахгүй тэжээвэр лам болон хүрээ хийдэд дөнгөлөгдөж, тэдний нууувар дайвар хүүхдүүдийн цус ойртон Монгол Улс мөхөж байсан гашуун үнэнийг хааш нь нуух билээ. Эрчүүд нь сахил хүртэж бусдаар тэжээлгэн биеийн амрыг харж хүүхэд, эмэгтэйчүүд нь баячуудад зарцлагдаж, хятад оросын хэрмэлчдэд доромжлуулан нөмгөн бүсгүй шиг болсон Монгол Улсын нүцгэн түүх. Бас дээр нь элдэв өвчин гаргаж хүмүүсийн тоог цөөлсөн гэж байгаа. Тэхдээ зүгээр нэг тараачкуу Монголын аль нэртэй аль хөрөнгөтэйг нь муусайн хужаа өвчтэй хүмүүстэй унтуулж тараадаг Нөгөөдөх нь гэртээ очоол эхнэрээ... Ингээл нэг мэдсэн Монголын хүн амын тоо 500.0 болсон гэж байгаа ийм л байна. Энэ бүхэн Юунаас болсон бэ гэдэг асуултын хариулт тодорхой байгаа биз дээ.

Монгол туургатны өвөрмөц танихуйн өрнөлөөр их талд цэгцрэн хөгжсөн эрдэм ухаан бол Мөнх Тэнгэр билээ. Орчлонгийн ил ба далд оршихуй, бие-сэтгэхүйн нэгслийн найран цэгцэрэх үйлийн үрээр хөгжсөн нүүдэлчдийн эл цогц шинжлэх ухаан нь дорнын гүн ухаан, танихуй, эрдэм соёлын нэг салаа мөн нь хэнд ч илэрхий. Өнөөдөр Чингис хаан судлалыг шинэ шатанд гаргаж хөгжүүлэх тухай ярихдаа юуны өмнө монгол туургатны ертөнцийг үзэх үзэл, төр, нийгэм, хүмүүнлэг, хууль цааз, эдийн засаг, цэргийн эрдэм ухааны суурь нь болсон Мөнх Тэнгэр эрдмийг цоо шинэ төвшинд танин мэдэж, хөгжүүлэх асуудалд анхаарал төвлөрүүлэх нь зүйтэй байна. Тиймээс өнөөгийн физик, синергетикийн шинжлэх ухааны дээжис үзлийн өндөрлөгт түүнийг нийцүүлэн утга тайлал өгөх нь нэн тулгамдсан асуудал мөн. Дэлхий нийтээр нэгэнтээ хүлээн зөвшөөрсөн шинэ хөтөч үзлийн тугийн доор Чингис хаан судлалыг эрс шинэчлэх хөгжүүлэх хэрэгтэй байна. Байгалийн ухааны өнөөгийн cop үзэлд суурилсан шинэ хөтөч үзэлд нийцүүлэн дэлхий даяар нийгмийн ухааны эрдэм судлал шинэ дэвшил рүү чиглэв. Орчлонгийн хувьслын язгуур учигийг хэдийнэ атгасан өрнийн эрдэмтэд эрдэм хайгуулын бэлчээрт гараад явчихлаа. Байгаль шинжээч- математикч молхи миний мөхөс ухаанд манай оронд нийгэм хүмүүнлэгийн шинжлэх ухаанд дэлхийн жишгээр шинэ хөтөч үзэл, сэтгэлгээний хувьсгал өрнөөсэй хэмээн санаагаа илэрхийлж байна. Байгалийн ухааны зарим чиглэлд ч бас хамаарна. Эл бодлоо ичингүйрэн илчлээд зарим асуудлыг тайлбарлан хөндөж санал хэлэхээр зориглож байгааг минь болгоомуу.

*** Чингис хааны шашны талаар хийсэн өөрчлөлт шинэчлэлт бол монголчуудын шашны сэтгэлгээнд “мөнх тэнгэр” гэсэн ойлголт ухагдахууныг төлөвшүүлж, бий болгосон явдал юм. Чингис хаанаас өмнө монгол бөө мөргөлд “тэнгэр газар”, “дээд тэнгэр” зэрэг ойлголт байсан боловч Чингис хааны “мөнх тэнгэр” бол илүү тэнгэрлэг ойлголт болохыг түүхэн баримтууд баталдаг. Плано Карпини нарын тэмдэглэлд “Монголчууд ганцхан бурхныг/мөнх тэнгэр/ шүтдэг, тэр нь нүдэнд үзэгдэх ба үл үзэгдэх аливаа бүхнийг захирдаг...” гэсэн бол Мөнх хаан: “Бидний Монголчууд цорын ганц мөнх тэнгэрийг шүтдэг, төрж үхэхийн заяа тавилан мөнх тэнгэрийн тааллаар болно, мөнх тэнгэр оршин буй тул хүн шударга үнэн, муу сэтгэлгүй байх учиртай...” хэмээн нотлон хэлжээ. Энэ мэт олон жишээ дурдаж болно.